Eskici / Bedri Rahmi Eyüpoğlu

Eskiden yeterdim kendime

Artardım bile

Şimdi ne yapsam nafile! ...

Ve

Kim demiş 'can eskimez' diye

Bu can tedirgin tende

Can da eskimiş

Ben de..

Kim Derdi

Kim derdi ki

Güneş doğmayacak bir daha

Dereler akmayacak 

Şırıl şırıl

Yazmayacak kalem

Kim derdi ki açmayacak bahar

Gül kokmayacak bebek

Ve gün ışımayacak arsızca!..

Çanakkale

sessizce uyurmuş şehitler

şehit ne demek baba?

toprak kızıla boyanırmış savaşta

denizler de mavi kızıl olurmuş

denizi kim boyar ki baba?

babam,

savaş ne,kan ne,ölüm ne

neden hiç mektubun gelmiyor

parmakların duruyor mu baba?

Dünya Dar Bugün

Çocuk olsam, diyorum

Yok yok, olmaz

Çocuğa dünya dar bugün

Kadın olsam, diyorum

Vazgeçtim, olmaz

Kadına dünya dar bugün

Adam olsam, diyorum

O da zor

Adam olana dünya dar bugün

İnsan olsam, diyorum

Yok olmaz

Baksana, insanlık kimlere kalmış

İnsan olana dünya dar bugün

Lakin

Lakin

Vakit doldu dolacak

Sinsi düşman, hınzır

Kapının ardında gizlice 

Bekliyor, vurmaya hazır

Yazdım sayfalar dolusu

İçi dolmadı sözün

Bekleme

Şeytan 

Git işine

Anlatacağım bir gün

Dize

Şiirin en küçük birimidir dize ama bazen şiirin tamamında var olan söz yükünü tek başına taşır ve öyle şiirler vardır ki, her dizesi ayrı bir şiir değerindedir.

"Gönüldendir şikayet kimseden feryadımız yoktur" 

Nev'i

"Neler çeker bu gönül, söylesem şikayet olur" 

Ş. Yahya

"Hep suç bende değil, beni yakıp yıkan bir nazar vardır" 

Sezai Karakoç

" Birçok seneler geçti, dönen yok seferinden" 

Y. Kemal Beyatlı

"Saçları saman sarısı, kirpikleri mavi" 

Nazım Hikmet

Nazım

Nazım, önceleri ölçü ve kafiye gibi kuralları olan, katı bağlarla bağlı bir anlatım yoluyken, günümüzde artık serbest nazım kavramı yaygınlaştı. Aslında tam olarak bir tanımı bulunmayan nazım ya da şiir için, ölçülü kafiyeli söz denirdi ama şimdi bu tanımı da rafa kaldırmış bulunuyoruz. 

Arapça "dizmek" anlamına gelen nazım, estetik değer taşıyan sözler ve imgelerle kurulu, sıra dışı bir anlatı türüdür. İsteyen ölçü ya da kafiye kullansın, isteyen aliterasyon, asonans yapsın, isteyen akrostiş... Duygu, düşünce ve hayali bir başka türlü anlatma yoludur aslında nazım yani şiir. Farklıdır işte, kendine özgüdür.

"Bakıp imreniyorum akınına

   Şehrin üstünden geçen bulutların

Belki gidiyor onlar yakınına

Rüyamızı kuşatan hudutların"

Ahmet Muhip Dıranas, Şehrin Üstünden Geçen Bulutlar'da ahenk ön plandadır ve sözler, cümle kurallarının ötesinde bir düzenle kurulmuştur: şiirsel anlatı düzeni (her şairde kendine özgü). İfade kurguları, cümle kuruluşları sözdizimi kurallarına göre değil, şiirsel estetiğe, ahenge göre ayarlanmıştır.

"Akşam, yine akşam, yine akşam

Bir sırma kemerdir suya baksam

Akşam, yine akşam, yine akşam

Göllerde bu dem bir kamış olsam"

dizelerinde de Ahmet Haşim, akşam vaktinin kendisinde yarattığı duyguları Bir Günün Sonunda Arzu şiirinde böyle anlatmıştır. Ses, söz ve dize tekrarının yarattığı ahenk dikkat çekicidir. İçten gelen duygular kadar, doğanın insan üzerinde bıraktığı etkileri anlatan şiirlerdendir Bir Günün Sonunda Arzu. Lirik ve semboliktir. Bir başka lirik şiirde ise şair farklı estetik unsurlarla sözü şiirleştirir. Edgar Allan Poe'nun Annabel Lee şiirinde olduğu gibi.

"İsmi Annabel Lee

Hiçbir şey düşünmezdi sevilmekten

Sevmekten başka beni

O çocuk, ben çocuk, memleketimiz

O deniz ülkesiydi

Sevdalı değil, karasevdalıydık

Ben ve Annabel Lee

Göklerde uçan melekler bile

Kıskanırdı bizi

Bir gün işte bu yüzden göze geldi

O deniz ülkesinde

Üşüdü rüzgarından bir bulutun

Güzelim Annabel Lee

Götürdüler el üstünde

Koyup gittiler beni

Mezarı ordadır şimdi

O deniz ülkesinde

Kimi zaman idillerle egloglarla anlatılır duygular doğa aşığı ozanlarca: "Daha deniz görmemiş bir çoban çocuğuyum" der gibi. Kemalettin Kamu söyleyişiyle...

"Madem ki kara bahtın adını koydu çoban

Nasıl yaşadığından, ne yiyip içtiğinden

Çıngırak seslerinin dağlara dediğinden

Anlattı, uzun uzun

Şehrin uğultusundan usanmış ruhumuzun

Nadir duyabildiği taze bir heyecanla

Karıştım o gün bugün bu zavallı çobanla

Bingöl yaylalarının mavi dumanlarına

Gönlümü yayla yaptım Bingöl çobanlarına"

Dedim ya hepsi de kendine özgü, olağan söyleyişten farklı ve sıradanlıktan uzak. Nazmı nazım yapan bu değil mi? Şiirsel estetik olmadan, imgelere dokunmadan, hayal suyunu yudumlamadan şiir mi olur ya da eski tabiriyle nazım?!..

Sadece duygu değil şiirde bize sunulan, düşünce de var tabi. Özellikle öğretici olanlar ya da savaşı anlatanlar, toplumsal düzensizlikleri eleştirenler... Bütün bunları anlatırken, o anlatıyı şiir yapan estetiğidir, söyleyişidir, imgeleridir.

"Elin kapısında karavaş olan

Burunu sümüklü gözü yaş olan

Bayramdan bayrama tıraş olan

Berbere gelir de dükkan beğenmez" 

Kazak Abdal

Fakir

Firkatin yaktı gökteki lambayı

Ağlamaktan kör oldu beyaz bulut

Kahrettikçe  döktü incilerini

İlk bakire, adı umut

Reyhan kokan dağlarda

Denizde Ay / Halit Fahri Ozansoy

İndi solgun ve ılık

Ay ışığı denize

Bal rengi bir tatlılık

Çöktü gözlerimize

1891-1971 yılları arasında yaşayan Halit Fahri Ozansoy, Fecr-i Ati ve Milli Edebiyat akımlarından etkilenmiş, Cumhuriyet dönemi şairlerindendir. Milli Edebiyat döneminde başlayıp Cumhuriyet döneminde etkisini sürdüren Hecenin Beş Şairi içinde yer alır.

Şiir

Biraz müzik, biraz resim, biraz da öyküdür, edebiyatın şımarık çocuğu şiir... İnsanı anlatır, bazen ölümle, bazen sevgiyle. Şiir ruhun şeker şerbeti, çılgınların anı defteri; şiir her devrin vazgeçilmezi...

İnsan, evren, toplum, savaş, ayrılık, düzen, barış, ille de sevgi... Her çağrıya kulak veren, imdada yetişen kalem lekesi şiir... Başlıbaşına sevginin ta kendisi...

Kirvem hallarımı böyle yaz

Rivayet sanılır belki

Ahmet Arif

Hey Gidi Güneşli Uykular / Cahit Sıtkı Tarancı

Hey gidi güneşli uykular

Sularında boğulmadığımız deniz!

Horoz İbiği

Kadife yumuşaklığında

Kırmızının alazında

Belki ben de doğdum

Horoz ibiği çiçeğim

Senin kollarında

Sınır tanımayan 

Bir bulut yumuşaklığında

Uyuyup yeniden doğdum

Sevda çiçeğim

Senin sıcaklığında

Masa da Masaymış Ha... / Edip Cansever

Adam yaşama sevinci içinde

Masaya anahtarlarını koydu

Bakır kaseye çiçekleri koydu

Sütünü yumurtasını koydu

Pencereden gelen ışığı koydu

...

Uykusunu koydu, uyanıklığını koydu

Tokluğunu, açlığını koydu

Masa da masaymış ha...

Bana mısın demedi bu kadar yüke

Bir iki sallandı durdu

Adam ha babam koyuyordu

Edip Cansever'in bu şiiri ses, yapı ve içerik bakımından masa kadar basit bir esasa dayanır ve gücünü de bu basitlikten alır. Eşya ile ruhun bütünlüğü şiire anlam bütünlüğü de katmış olur. Basit, sade ve gerçek...

Faust / J. W. von Goethe

"Vaktiyle pek erken olarak, bulanık nazarlarıma görünmüş olan hayaletler, gene yaklaşıyorsunuz. Bu sefer sizi yakalamaya teşebbüs edeyim mi dersiniz? Kalbimde o evhama karşı hala bir meyil duyuyor muyum acaba? Hep üşüşüyorsunuz! Peki öyleyse, buharların ve sislerin içinden çıkarak, etrafımda yükseldiğiniz gibi, hükümran olunuz bakalım. "

Goethe kendi hafızasına hitap ediyor burada, kafasında bulanık hayalet görüntüleri ve Faust'la canlanacak olan şahsiyetleri hatırlayarak. Bu bakımdan Faust için tüm yaşamının ve eserlerinin gözden geçirilmesi, yazarlık yaratılarının birleşimi diyebiliriz. Ona ilham veren titrek hayalleri yakalayarak hayal gücünün sınırlarını aşma çabasıyla yazıyor Faust'u. O hayaller beraberinde sevinçli günlerin hayallerini sunuyor yazara. Gölgeler canlanıyor yazarın tahayyülünde, onu yazmaya iten gölgeler... Sevimli, sevgili gölgeler, ıstırapları hatırlatan girdaplar...

Birds and Children

Children wished to fly

Birds also have children

They hit them all

Non-human men

Sizin İçin Seçtiklerim 6

Emily Dickinson / 1830-1866

"Bir kitap okuduğumda -bedenimin hiçbir ateşin ısıtamayacağı kadar üşüdüğünü hissedersem- şiirle karşılaştığımı anlarım." E.D.

19. yüzyıl Amerikan şairlerinin en büyüğü kabul edilir. Ölümüne kadar şiir yazmış ve neredeyse tüm şiirleri yayımlanmıştır. Çocukluğundan itibaren yoğun duygular yaşayan şair, yaşadığı acıları sanatın olağanüstü gücüyle atlatmaya çalışmıştır.

Yazmak

Dünyayı döndüren ne güç ne de para. O hala dönüyorsa, güneş her sabah doğuyorsa hala, sevgi dolu yüreklerin yüzü suyu hatırına... Yoksa bu kadar kirlenmişlikle boğulmaz mıydı dünya? 

Sizin İçin Seçtiklerim 3

Sizin İçin Seçtiklerim 1